Σεισμός στην Ουκρανία: Ανοίγει θέμα παραχώρησης του Donbas ο Zelensky – Τέλος στις κόκκινες γραμμές;

Ο Volodymyr Zelensky εμφανίζεται πλέον διατεθειμένος να συζητήσει ακόμη και τα πιο ευαίσθητα εδαφικά ζητήματα σε μια ενδεχόμενη συνάντηση με τον Vladimir Putin, σύμφωνα με δηλώσεις του Ουκρανού υπουργού Εξωτερικών Andrii Sybiha. Η τοποθέτηση αυτή σηματοδοτεί μια αξιοσημείωτη μεταβολή στη διαπραγματευτική ρητορική του Κιέβου, καθώς μέχρι πρόσφατα ο Ουκρανός πρόεδρος απέρριπτε κατηγορηματικά κάθε ενδεχόμενο εδαφικών παραχωρήσεων, επιμένοντας ότι οι ουκρανικές δυνάμεις δεν πρόκειται να αποχωρήσουν από το Sloviansk και το Kramatorsk, ανεξάρτητα από τις απαιτήσεις της Μόσχας.

 

 

Φαίνεται, ωστόσο, ότι οι εξελίξεις έχουν μεταβάλει σημαντικά τους υπολογισμούς της ουκρανικής ηγεσίας. Το Κίεβο διαπιστώνει πλέον ότι η Μόσχα και η Ουάσινγκτον μπορούν να διαμορφώσουν από κοινού τις προϋποθέσεις για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, ακόμη και χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της ουκρανικής πλευράς. Η προοπτική μιας συμφωνίας μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ ενισχύει τους φόβους της ουκρανικής κυβέρνησης ότι ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με τετελεσμένα γεγονότα.

 

 

Ο Andrii Sybiha υπογράμμισε ότι η ουκρανική πλευρά επιθυμεί μια συνάντηση μεταξύ των δύο προέδρων, εκτιμώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προσδώσει νέα δυναμική στις διαπραγματεύσεις. Σε συνέντευξή του στη φινλανδική εφημερίδα Helsingin Sanomat, ανέφερε χαρακτηριστικά ότι ο Zelensky είναι έτοιμος να εξετάσει ακόμη και τα πλέον σύνθετα και ευαίσθητα ζητήματα, συμπεριλαμβανομένου του εδαΙδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι δηλώσεις του ουκρανικού υπουργείου Εξωτερικών σχετικά με την τηλεφωνική επικοινωνία της 27ης Οκτωβρίου μεταξύ του Φινλανδού προέδρου Alexander Stubb, του Νορβηγού πρωθυπουργού Jonas Gahr Støre και του Vladimir Putin. Σύμφωνα με τον Sybiha, οι δύο Ευρωπαίοι ηγέτες είχαν προηγουμένως συντονίσει τις κινήσεις τους με τον Zelensky και είχαν συζητήσει μαζί του τις λεπτομέρειες της επικοινωνίας με τον Ρώσο πρόεδρο.

 

 

Η ουκρανική πλευρά επιχειρεί να παρουσιάσει τις επαφές αυτές ως αποτέλεσμα δικού της διπλωματικού συντονισμού, υποστηρίζοντας ουσιαστικά ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν προχωρούν σε συνομιλίες με τον Putin χωρίς προηγούμενη ενημέρωση και συνεννόηση με το Κίεβο. Ωστόσο, στις δημόσιες ανακοινώσεις των Stubb και Støre δεν υπήρξε σαφής αναφορά σε τέτοιου είδους συντονισμό με τον Zelensky. Οι δύο ηγέτες περιορίστηκαν στη μεταφορά του ουκρανικού αιτήματος για προσωπική συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο, ο οποίος επανέλαβε την πρόσκλησή του προς τον Ουκρανό ομόλογό του να επισκεφθεί τη Μόσχα.

 

 

Ο Zelensky δεν τοποθετήθηκε αμέσως δημόσια για την πρόσκληση του Putin. Λίγες ημέρες αργότερα, ωστόσο, άφησε να εννοηθεί ότι μια απευθείας συνάντηση θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία για συζήτηση του εδαφικού ζητήματος. Μία από τις βασικές επιδιώξεις του Κιέβου φαίνεται να είναι η εξασφάλιση θέσης στο τραπέζι των ευρύτερων διεθνών διαπραγματεύσεων, στις οποίες ενδέχεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο οι Vladimir Putin, Donald Trump και Xi Jinping. Η ουκρανική ηγεσία φοβάται το ενδεχόμενο μιας νέας συμφωνίας μεγάλων δυνάμεων, αντίστοιχης με τη Διάσκεψη της Γιάλτας, στην οποία η ίδια θα βρεθεί εκτός των αποφάσεων που αφορούν άμεσα το μέλλον της χώρας.

 

 

Παράλληλα, ο Ουκρανός πρόεδρος φαίνεται να επιδιώκει μια απευθείας συνεννόηση με τον Putin πριν από οποιαδήποτε νέα συνάντηση σε διεθνές επίπεδο, είτε στο Abu Dhabi είτε στην Κίνα. Στο πλαίσιο αυτό, το Κίεβο φέρεται να έχει επιχειρήσει να προσελκύσει το ενδιαφέρον της Μόσχας μέσω προτάσεων για συμφωνίες στον τομέα των σιτηρών και της ενέργειας. Καθώς αυτές οι πρωτοβουλίες δεν φαίνεται να απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, η ουκρανική ηγεσία προχώρησε σε ένα ακόμη πιο σημαντικό άνοιγμα, δηλώνοντας πλέον έτοιμη να συζητήσει το εδαφικό ζήτημα.

 

 

Παρά τις νέες δηλώσεις, παραμένει ασαφές τι ακριβώς θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο μιας τέτοιας συνάντησης. Η Ρωσία έχει διατυπώσει επανειλημμένα τις θέσεις της για τα εδάφη, ενώ ο Zelensky έχει επίσης επαναλάβει ότι δεν προτίθεται να αποδεχθεί την παραχώρηση του Donbas στη Μόσχα. Κατά το παρελθόν, η ουκρανική ηγεσία έχει επικαλεστεί τόσο τα σύνορα του 1991 όσο και εκείνα του 2022 ως βάση για τη διαπραγματευτική της θέση.

Εφόσον οι συγκεκριμένες θέσεις εξακολουθούν να ισχύουν, τα περιθώρια ουσιαστικής προόδου παραμένουν περιορισμένα. Αντίθετα, μια πραγματική μεταβολή της ουκρανικής στάσης θα προϋπέθετε σαφέστερες τοποθετήσεις σχετικά με το ενδεχόμενο εδαφικών παραχωρήσεων, κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί δημόσια.

 

 

Στο πλαίσιο των συζητήσεων για πιθανό συμβιβασμό, έχουν διατυπωθεί εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες η Ουκρανία θα μπορούσε να διατηρήσει τον έλεγχο περίπου του 75% της επικράτειάς της, αποδεχόμενη την απώλεια των υπόλοιπων εδαφών. Μια τέτοια προσέγγιση παρουσιάζεται από επικριτές της ουκρανικής ηγεσίας ως πρόταση που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τον τερματισμό του πολέμου, αλλά ταυτόχρονα θα συνιστούσε μια εξαιρετικά δύσκολη πολιτική και εθνική απόφαση για το Κίεβο.

Δεν είναι σαφές κατά πόσο ο Zelensky έχει επηρεαστεί από τέτοιες εισηγήσεις. Το βέβαιο είναι ότι η πρόσφατη ρητορική του διαφοροποιείται από την προηγούμενη αδιαλλαξία του, δημιουργώντας νέα ερωτήματα στο εσωτερικό της Ουκρανίας σχετικά με τις πραγματικές προθέσεις της κυβέρνησης.

 

 

Η προοπτική συζήτησης εδαφικών παραχωρήσεων δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο πολιτικό περιβάλλον για τον Zelensky. Στο παρελθόν, πολιτικοί, βουλευτές και δημοσιογράφοι που υποστήριξαν ότι το Donbas δεν αξίζει περαιτέρω αιματοχυσία και ότι θα μπορούσαν να εξεταστούν εδαφικοί συμβιβασμοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με κατηγορίες για προδοσία και πολιτικές διώξεις. Σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται πλέον το ερώτημα κατά πόσο η ίδια η ουκρανική ηγεσία θα αντιμετωπίσει αντίστοιχη κριτική για τις νέες της τοποθετήσεις.

 

 

Παράλληλα, ανακύπτουν ερωτήματα σχετικά με τις προηγούμενες δημοσκοπήσεις του Kyiv International Institute of Sociology (KIIS), στις οποίες καταγραφόταν ισχυρή αντίθεση μεγάλου μέρους της ουκρανικής κοινωνίας στην παραχώρηση εδαφών. Πολλοί πολίτες εμφανίζονταν διατεθειμένοι να αντέξουν τις συνέπειες του πολέμου, όπως τις πυραυλικές επιθέσεις, τις διακοπές ηλεκτροδότησης και την έλλειψη νερού, προκειμένου να μην υπάρξουν εδαφικές απώλειες.

Την ίδια στιγμή, οι εκκλήσεις ορισμένων κύκλων για προετοιμασία της χώρας για έναν πόλεμο που θα μπορούσε να διαρκέσει δέκα ή ακόμη και εκατό χρόνια φαίνεται να έρχονται σε αντίθεση με τη νέα συζήτηση περί διαπραγματευτικού συμβιβασμού. Η αλλαγή του πολιτικού κλίματος ενδέχεται να αναγκάσει την ουκρανική ηγεσία να επαναπροσδιορίσει τη δημόσια επιχειρηματολογία της.

 

 

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας που θα μπορούσαν να συνοδεύσουν μια ενδεχόμενη κατάπαυση του πυρός. Ο Zelensky έχει λόγους να ανησυχεί για ένα σενάριο στο οποίο οι εχθροπραξίες θα παγώσουν χωρίς να υπάρξουν αξιόπιστες και μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αφήσει την Ουκρανία εκτεθειμένη σε μελλοντική αναζωπύρωση της σύγκρουσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιμονή του Sybiha ότι μια προσωπική συνάντηση μεταξύ Zelensky και Putin μπορεί να αναβαθμίσει ουσιαστικά τις διαπραγματεύσεις αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ωστόσο, η Μόσχα εξακολουθεί να αναμένει σαφέστερες τοποθετήσεις από το Κίεβο, αντί για γενικές δηλώσεις περί ετοιμότητας συζήτησης των εδαφικών διαφορών.

 

 

Παρά την εμφανή διάθεση για απευθείας συνομιλίες, παραμένει ανοιχτό και το ζήτημα του τόπου διεξαγωγής τους. Σύμφωνα με τον Andrii Sybiha, ο Zelensky δεν επιθυμεί να μεταβεί ούτε στη Μόσχα ούτε στο Μινσκ, προκρίνοντας μια ουδέτερη τοποθεσία. Έτσι, ενώ το Κίεβο εμφανίζεται πλέον περισσότερο πρόθυμο να εξετάσει ακόμη και τα πιο δύσκολα ζητήματα, η πραγματοποίηση μιας συνάντησης κορυφής εξακολουθεί να εξαρτάται από σημαντικές πολιτικές και διπλωματικές προϋποθέσεις.


www.bankingnews.gr